Thu hồi đất sạt lở tại Quảng Ninh: Dự án kinh tế 'biến' thành Dự án xã hội như thế nào?

Công ty Luật TNHH Everest cung cấp dịch vụ pháp lý bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của một số hộ dân sinh sống tại Tổ 30, khu 4A, phường Hà Phong, thành phố Hạ Long (Quảng Ninh). Các hộ dân cho rằng, nhà và đất của họ đã bị Nhà nước thu hồi nhưng bồi thường trái luật.

Các luật sư của Công ty Luật TNHH Everest đã làm rõ: Bản chất của “Dự án thu hồi các thửa đất sạt lở, vị trí nguy hiểm không thể ở, đe dọa tính mạng con người và tài sản của các hộ gia đình, cá nhân tại phường Hà Phong, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh do Công ty Cổ phần Than Hà Tu - Vinacomin làm chủ đầu tư” là một Dự án kinh tế. Thế nhưng, 'Dự án kinh tế' này đã được 'biến' thành một 'Dự án xã hội' với danh nghĩa là để bảo vệ 'tính mạng và tài sản' của người dân.
Căn nhà kiên cố của anh Vũ Bá Quang - chị Vũ Thị Thanh trước ngày bị phá dỡ
Dự án 'biến' hộ gia đình anh Vũ Bá Quang từ 'nhà cao, cửa rộng' thành 'màn trời, chiếu đất'

Đề án di dân tổng thể ra khỏi vùng sạt lở, ngập lụt nguy hiểm và quy hoạch bố trí dân cư phòng tránh thiên tai trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Ngày 21/11/2012, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1776/QĐ-TTg, phê duyệt Chương trình Bố trí dân cư các vùng: Thiên tai, đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, di cư tự do, khu rừng đặc dụng giai đoạn 2013 - 2015 và định hướng đến năm 2020 (gọi tắt là Chương trình Bố trí dân cư).

Mục tiêu chung của Chương trình Bố trí dân cư: Thực hiện quy hoạch, bố trí ổn định dân cư tại các vùng: Thiên tai, đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, ổn định dân di cư tự do, khu rừng đặc dụng, nhằm ổn định và nâng cao đời sống của người dân, hạn chế tới mức thấp nhất thiệt hại do thiên tai, di cư tự do; giải quyết việc làm, tăng thu nhập, góp phần giảm nghèo, bảo vệ môi trường và củng cố an ninh, quốc phòng (Điểm a Khoản 1 Điều 1).

Chương trình Bố trí dân cư này áp dụng cho việc bố trí ổn định dân cư theo quy hoạch, kế hoạch của Nhà nước tại các vùng: Thiên tai (sạt lở đất, sụt lún đất, lốc xoáy, lũ quét, lũ ống, ngập lũ, xâm nhập mặn, sóng thần, nước biển dâng); đặc biệt khó khăn (thiếu đất, thiếu nước sản xuất, nước sinh hoạt, thiếu cơ sở hạ tầng, tác động phóng xạ, ô nhiễm môi trường, các làng chài trên sông nước, đầm phá); biên giới, hải đảo (gồm cả khu kinh tế quốc phòng); vùng di cư tự do đến đời sống quá khó khăn và khu rừng đặc dụng trên địa bàn cả nước đến năm 2015 và định hướng đến năm 2020 (Điểm a Khoản 2 Điều 1).

Riêng đối với trường hợp 'Thiên tai' thì đối tượng áp dụng của Chương trình Bố trí dân cư là: Hộ gia đình bị mất nhà ở, đất ở, đất sản xuất do sạt lở đất, lũ quét, lũ ống, sụt lún đất, lốc xoáy; hộ gia đình sinh sống ở vùng có nguy cơ bị sạt lở đất, lũ quét, lũ ống, sụt lún đất, ngập lũ, lốc xoáy, sóng thần, xâm nhập mặn, nước biển dâng (Điểm b Khoản 2 Điều 1).

Ngày 04/05/2016, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh căn cứ Quyết định số 1776/QĐ-TTg đã ban hành Quyết định số 1357/QĐ-UBND về việc phê duyệt “Đề án di dân tổng thể ra khỏi vùng sạt lở, ngập lụt nguy hiểm và quy hoạch bố trí dân cư phòng tránh thiên tai trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2016-2020 và định hướng đến năm 2025”.

Trong Đề án di dân tổng thể nêu rõ: về phạm vi và đối tượng áp dụng Di dân ra khỏi khu vực sạt lở, ngập nguy hiểm chân bãi thải, khai trường khai thác than và các khu vực sạt lở, ngập lụt nguy hiểm khác khi có mưa lũ. Tập trung vào các đối tượng, khu vực bị ảnh hưởng trong đợt mưa lũ lịch sử cuối tháng 07, đầu tháng 08/2015 (đoạn 2 Điểm a Mục 1.2 Điều 1).

Lưu ý rằng, Đề án di dân tổng thể này không áp dụng cho các trường hợp sau: (i) Các trường hợp di dân các vùng thiên tai đột xuất, đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, di cư tự do, khu rừng đặc dụng; (ii) Các dự án đầu tư công trình nâng cấp, sửa chữa, xây mới đê, cống, kênh tưới tiêu, đê biển, kè bảo vệ bờ sông, hồ chứa, đập; các công trình không nhằm mục đích khắc phục hậu quả, thiệt hại trong đợt mưa lũ lịch sử cuối tháng 07, đầu tháng 08/2015 (đoạn 3 Điểm a Mục 1.3 Điều 1).

Thế nhưng không rõ vì sao trong Đề án di dân tổng thể (tại Phụ lục I) lại nội dung: Di dời, bố trí tái định cư cho 29 hộ dân (90 nhân khẩu) tại phường Hà Phong nằm trong khu vực có nguy cơ sạt lở, ngập lụt nguy hiểm do ảnh hưởng tuyến đường từ khai trường mỏ Hà Tu sang mỏ than Núi Béo (hình thức tái định cư tập trung). Trong khi đó, bản chất thật sự của “sạt lở, ngập lụt nguy hiểm” đã được ghi rõ trong Phụ lục I là “do ảnh hưởng tuyến đường từ khai trường mỏ Hà Tu sang mỏ than Núi Béo” (tức là 'Nhân họa'), mà không phải do 'Thiên tai'. Vậy là, có xuất phát điểm từ Đề án di dân tổng thể - ý nghĩa xã hội cao, thì 'Dự án thu hồi các thửa đất sạt lở...', đã không còn là 'Dự án xã hội' nữa, mà trở thành 'Dự án kinh tế'.

Dự án thu hồi các thửa đất sạt lở tại Quảng Ninh: 'Doanh nghiệp hưởng lợi', 'Người dân màn trời, chiếu đất'

Trong vụ việc: Công dân tổ chức họp báo, công khai "điểm mờ" trong “Dự án thu hồi các thửa đất sạt lở, vị trí nguy hiểm không thể ở, đe dọa tính mạng con người và tài sản của các hộ gia đình, cá nhân tại phường Hà Phong, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh do Công ty Cổ phần Than Hà Tu - Vinacomin làm chủ đầu tư”, cần thấy rõ rằng: Công ty Than Hà Tu là công ty cổ phần, hoạt động theo Luật doanh nghiệp, vì mục tiêu lợi nhuận. Công ty này không còn là doanh nghiệp nhà nước (phải là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ), cũng không phải doanh nghiệp xã hội theo Luật Doanh nghiệp (hoạt động nhằm giải quyết vấn đề xã hội, môi trường vì lợi ích cộng đồng). Vậy thì, công ty này không chịu sự chỉ đạo của Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản VN (TKV) hay UBND tỉnh Quảng Ninh, cũng không có trách nhiệm giải quyết vấn đề xã hội.

Kết quả kinh doanh 03 năm gần đây mà doanh nghiệp này (mã chứng khoán THT) công bố: thể hiện lợi nhuận từ 30 đến 35 tỉ đồng/năm (http://s.cafef.vn/hastc/THT-cong-ty-co-phan-than-ha-tu-vinacomin.chn). Câu hỏi đặt ra, liệu rằng các cổ đông của Công ty Than Hà Tu chấp nhận để những người quản lý doanh nghiệp này chi ra số tiền lớn hơn lợi nhuận hằng năm của Công ty vì “trách nhiệm giải quyết vấn đề xã hội” hay không? Điểm mâu thuẫn này đã được các luật sư và người khởi kiện đưa ra, nhưng không được tranh luận (vì đại diện Công ty Than Hà Tu vắng mặt).

Công văn số 6158/UBND ngày 24/12/2015 của UBND thành phố Hạ Long về việc "giải quyết di dời, thu hồi đất các thửa đất sạt lở, vị trí nguy hiểm không thể ở, đe dọa tính mạng con người và tài sản trên địa bàn thành thành phố Hạ Long" xác nhận “đối với 22 hộ còn lại tại tổ 30 khu 4A phường Hà Phong phía dưới đường công vụ của Công ty Than Hà Tu: Do vị trí này có nguy cơ sạt lở cao, bị ảnh hưởng của bụi, đất đá rơi vãi phát sinh do các phương tiện mỏ lưu thông trên đường công vụ. Về lâu dài, để đảm bảo an toàn cho các hộ dân, giao Phòng Quản lý đô thị đề xuất phương án di dời 22 hộ để bàn giao diện tích đất cho Công ty Than Hà Tu quản lý (trên cơ sở Công ty Than Hà Tu chi trả toàn bộ chi phí di dời, giải phóng mặt bằng)”.

Trong hồ sơ vụ án, lời khai của đại diện Công ty Than Hà Tu: “… theo công văn chỉ đạo của Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản VN tại Công văn số 1514/KTV-MT ngày 25/10/2016 về việc thực hiện đề án di dân tổng thể, tỉnh Quảng Ninh, để bố trí nguồn vốn chi trả cho các hộ dân theo phương án của Trung tâm phát triển quỹ đất lập được UBND TP Hạ Long phê duyệt… Việc Công ty Than Hà Tu bỏ tiền ra chi trả bồi thường và hỗ trợ cho các hộ dân chỉ là thực hiện theo Dề án di dân của tỉnh Quảng Ninh và không có quyền lợi liên quan gì vì diện tích đất của các hộ dân này nằm ngoài ranh giới quản lý của Công ty Than Hà Tu”.
Luật sư tư vấn pháp luật qua tổng đài (24/7) gọi: 1900 6198
Công ty Luật TNHH Everest - Luật sư tư vấn qua tổng đài (24/7) gọi: 1900 6198

Thế nhưng, Công văn số 5114/TKV-MT ngày 25/10/2016 của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV)về việc thực hiện Đề án di dân tổng thể tỉnh Quảng Ninhghi nhận nội dung: ““Phối hợp với chính quyền địa phương và Trung tâm phát triển quỹ đất của tỉnh Quảng Ninh tổ chức kiểm đếm, xây dựng và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo đúng quy định của nhà nước. Tổ chức thực hiện di dời dân cư theo phương án được duyệt, trong đó ưu tiên thực hiện khu vực có nguy cơ mất an toàn cao trước. Sau khi di dân xong, làm các thủ tục thuê lại diện tích đất đã được di dời để quản lý và sử dụng hiệu quả, tránh tái lấn chiếm”. Các chứng cứ này đã thể hiện rõ hai vấn đề: Một là, Công ty Than Hà Tu sẽ là chủ sử dụng mới của khu đất bị thu hồi. Hai là, Công ty Than Hà Tu - Chủ đầu tư - có lợi ích rõ ràng, mà không phải “không có quyền lợi liên quan gì”.

Xin nhắc lại là, sau gần hai (02) năm bị thu hồi đất các hộ gia đình: ông Vũ Bá Quy, ông Vũ Bá Quang, ông Vũ Như Báu không được bố chỗ ở, không có việc làm ổn định; Hộ gia đình: bà Đoàn Thị Thái sau khi nhận khoản tiền đền bù hơn 100 triệu đồng, không được bố trí tái định cư, thì hầu như 'tay trắng'.

Lời kết: là Dự án kinh tế, Công ty Than Hà Tu cần 'sòng phẳng' với người dân. Doanh nghiệp phát triển bền vững cần xuất phát từ hoạt động kinh doanh tử tế, mình có lợi thì đừng để cho người khác bị thiệt.

Một số bài viết "Công dân đầu tiên của tỉnh Quảng Ninh tổ chức họp báo":

  1. Báo Dân trí: "Quảng Ninh: Một người dân tổ chức họp báo để tố chính quyền thu hồi đất sai luật";
  2. Báo VTC News: "Không đồng tình với bản án, một người dân ở Quảng Ninh họp báo làm rõ việc thu hồi đất";
  3. Báo VietnamNet: "Quảng Ninh: Người dân đầu tiên tổ chức họp báo về cưỡng chế nhà";
  4. Báo Thanh niên: "Người dân họp báo đề nghị chính quyền xem xét lại quyết định thu hồi đất";
  5. Báo Quảng Ninh: "Một công dân thành phố Hạ Long tổ chức họp báo";
  6. Báo Thương trường: "Một người dân tổ chức họp báo để tố chính quyền thu hồi đất sai luật";
  7. Báo Bảo vệ pháp luật: "Một người dân ở Quảng Ninh được "cấp phép" tổ chức họp báo";
  8. Báo Gia đình Việt Nam: "Cho rằng bị thu hồi đất trái luật, công dân ở Quảng Ninh tổ chức họp báo";
  9. Báo Môi trường và Đô thị: "Quảng Ninh: Lần đầu tiên người dân được cấp phép tổ chức họp báo";
  10. Kênh VTC14: "Người dân tổ chức… họp báo phản đối bị thu hồi đất ở Quảng Ninh".