Thu hồi đất sạt lở tại phường Hà Phong (Quảng Ninh): Vì sao “dân” kiện “quan”?

Công ty Luật TNHH Everest cung cấp dịch vụ pháp lý bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của một số hộ dân sinh sống tại Tổ 30, khu 4A, phường Hà Phong, (Hạ Long, Quảng Ninh). Các hộ dân này cho rằng nhà đất của họ đã bị UBND TP Hạ Long thu hồi đất trái luật.

Ngày 02/04/2018, TAND tỉnh Quảng Ninh thụ lý vụ án hành chính sơ thẩm số 37/2018/TLST-HC về việc khiếu kiện quyết định thu hồi đất và quyết định cưỡng chế quyết định thu hồi đất. Người khởi kiện là ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh, người bị kiện là UBND thành phố Hạ Long.
Hình ảnh nhà ông Vũ Bá Quang sau khi bảo vệ mặt bằng ngày 30/11/2017
Sau bảo vệ mặt bằng ngày 30/11/2017, nhà ông Vũ Bá Quang tan nát

Đối tượng khởi kiện:
  1. Quyết định số 5853/QĐ-UBND ngày 11/7/2017 của UBND thành phố Hạ Long về việc điều chỉnh một phần nội dung tại Quyết định số: 4211/QĐ-UBND ngày 04/11/2016 của UBND thành phố Hạ Long “về việc thu hồi các thửa đất sạt lở, vị trí nguy hiểm không thể ở, đe dọa tính mạng con người và tài sản của 10 hộ gia đình, cá nhân tại phường Hà Phong, thành phố Hạ Long đối với ông bà Vũ bá Quang-Vũ Thị Thanh tổ 30 khu 4A phường Hà Phong, thành phố Hạ Long.”
  2. Quyết định số 666/QĐCC-UBND ngày 09/8/2017 về việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế thu hồi đất của ông Vũ Bá Quang tổ 30, khu 4A, phường Hà Phong, TP. Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.
Người khởi kiện cho rằng: Quyết định số 5853/QĐ-UBND ngày 11/7/2017 và Quyết định số 666/QĐCC-UBND ngày 09/8/2017 của UBND thành phố Hạ Long cưỡng chế thực hiện Quyết định số 5853/QĐ-UBND ngày 11/7/2017 của UBND thành phố Hạ Long là các quyết định có nội dung trái pháp luật, gây ảnh hưởng, thiệt hại nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khởi kiện.

Tóm tắt nội dung vụ án:

28 hộ dân trong Dự án: thu hồi các thửa đất sạt lở, vị trí nguy hiểm không thể ở, đe dọa tính mạng con người và tài sản trên địa bàn phường Hà Phong (Quảng Ninh) sinh sống tại Tổ 30, khu 4A, phường Hà Phong từ khoảng năm 1970. Riêng hộ ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh sinh sống, đăng ký hộ khẩu thường trú tại địa phương từ năm 1997. Hàng chục năm qua chưa bao giờ các hộ dân bị ảnh hưởng bởi lún sụt, sạt lở đất gây nguy hiểm đến tính mạng, tài sản.

Sự việc bắt đầu từ năm 2014, trong quá trình làm đường khai thác than mỏ, Công ty CP Than Hà Tu - Vinacomin (Công ty Than Hà Tu) không thực hiện đúng theo quy định của pháp luật về xây dựng, bảo vệ môi trường. Thay vì vận chuyển lượng đất đá làm đường đến địa điểm khác Công ty Than Hà Tu gạt thẳng xuống chân đồi.

Đỉnh điểm vào thời gian từ 25/07/2015 đến ngày 03/08/2015, tại Quảng Ninh xảy ra trận mưa lũ lịch sử, lượng đất đá dưới chân đồi tích tụ thành khối lượng lớn kết hợp với mưa lũ dẫn đến ngập lụt, sạt lở ảnh hưởng đến một số hộ dân phường Hà Phong. Sau quá trình điều tra, khảo sát các cơ quan có thẩm quyền kết luận nguyên nhân dẫn đến sạt lở là do việc khai thác của Công ty Than Hà Tu.

Ngày 30/6/2016, căn cứ các kết luận của cơ quan có thẩm quyền, Công ty Than Hà Tu gửi Công văn số 772/VHTC-ĐM đến UBND phường Hà Phong xác nhận về việc lập phương án hỗ trợ bồi thường, hỗ trợ 14 hộ dân bị ảnh hưởng sạt lở, sụt lún.

Thế nhưng, thay vì yêu cầu Công ty Than Hà Tu ngừng hoạt động khai thác đến khi hoàn thiện cơ sở đảm bảo an toàn của các hộ dân nằm dưới khu vực khai thác theo quy định của pháp luật (nêu trên), UBND thành phố Hạ Long ra các quyết định thu hồi đất, cưỡng chế di dời đối với các hộ dân nằm dưới khu vực khai thác.

Điển hình về việc bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các quyết định thu hồi đất, cưỡng chế di dời này là hộ ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh:

Ngày 07/06/2017, tại buổi làm việc giữa đại diện hộ ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh và đại diện cơ quan chức năng, gồm Phòng Quản lý đô thị, Phòng TN&MT, Trung tâm phát triển quỹ đất, Công ty Than Hà Tu, Tổ dân phố số 30, khu 4A phường Hà Phong, đã ghi nhận: “Nhà ông Quang rất chắc chắn, không bị nguy hiểm…” (Biên bản làm việc ngày 07/06/2017).

Ngày 19/10/2017, tại buổi làm việc xác minh khiếu nại giữa đại diện hộ ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh và các cán bộ đại diện Phòng TN&MT, Phòng Quản lý đô thị, Trung tâm phát triển quỹ đất, UBND phường Hà Phong và ông Vũ Bá Quy. Kết thúc buổi làm việc, ông Vũ Bá Quy đề nghị cơ quan nhà nước “cấp đất tái định cư ngay để xây dựng nhà xong mới di chuyển và hỗ trợ 100% công trình kiến trúc, hỗ trợ tìm việc làm để ổn định như chủ trương, chính sách của Thủ thướng Chính phủ”. Nhưng đến nay, hộ ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh chưa được cấp đất tái định cư.

Ngày 25/10/2017, đại diện cho hộ ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh, ông Vũ Bá Quy đã thỏa thuận bằng văn bản với các đại diện UBND phường Hà Phong, Trung tâm phát triển quỹ đất, Công ty Than Hà Tu, Tổ dân phố về việc: cưỡng chế di dời gia đình anh Vũ Bá Quang, theo đó tại biên bản thỏa thuận ghi nhận nội dung “thời gian di dời từ 08 giờ 00 phút ngày 25/10/2017 đến hết ngày 01/11/2017. Quá thời hạn trên Hộ gia đình ông Vũ Bá Quang không thực hiện, UBND thành phố Hạ Long sẽ tổ chức bảo vệ mặt bằng, phá dỡ công trình theo quy định”. Thế nhưng ngay sau đó, vào lúc 09h30 sáng một nhóm người tự xưng là công nhân của Công ty Than Hà Tu dưới sự chỉ huy của ông Cao Đăng Long - Chủ tịch UBND phường Hà Phong đến đập phá toàn bộ phần mái ngói dãy trọ đang kinh doanh của ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh.

Ngày 29/11/2017 (buổi chiều), ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh nhận được Thông báo số 122/TB-UBND phường Hà Phong thông báo về thời gian thực hiện cưỡng chế vào 08h00 thứ 5 ngày 30/11/2017. Nhưng trong thời gian này, ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh được báo tin: ông Nguyễn Văn Định - tức là bác ruột (sống tại Hải Dương), đang hấp hối, có nguyện vọng được gặp mặt đầy đủ anh em và con cháu trước khi mất. Sự việc quá bất ngờ, ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh chỉ kịp di dời một phần đồ đạc, các thành viên gia đình phải dừng việc vi dời đồ đạc nhanh chóng rời đi để kịp gặp mặt và tham dự tang lễ, đưa tiễn bác. Trước khi đi, ông Vũ Bá Quy đã gọi điện nhắn tin cho một số cán bộ của UBND Thành phố Hạ Long cụ thể ông Hoàng Quang Hải - Phó chủ tịch UBND thành phố Hà Long. Ông này xác nhận mọi việc đã bàn giao cho UBND phường Hà Phong. Nhận được thông tin như vậy, ông Vũ Bá Quy liên hệ với các cán bộ phường Hà Phong như ông Cao Đăng Long - Chủ tịch UBND phường Hà Phong, cùng một số cán bộ khác trình bày về hoàn cảnh gia đình đề nghị cơ quan chức năng tạm dừng việc cưỡng chế bởi số lượng tài sản còn lại gia đình chưa kịp di dời là rất lớn.

Ngày 30/11/2017, bất chấp việc ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh đang có tang, không có mặt tại nhà riêng, 08h00 sáng, ông Cao Đăng Long trực tiếp chỉ huy lực lượng công an, cảnh sát cơ động, các cán bộ thực hiện cưỡng chế, phá dỡ toàn bộ khu nhà của gia đình ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh. Nhiều tài sản trị giá hàng tỉ đồng (gồm tiền, vàng, giấy tờ có giá khác) hiện nay không rõ tung tích.

Căn cứ pháp lý của người khởi kiện:

UBND thành phố Hạ Long thu hồi đất của các hộ dân sinh sống tại tổ 30, khu 4A, phường Hà Phong vì lý do “sạt lở, vị trí nguy hiểm không thể ở, đe dọa tính mạng con người”, là không có căn cứ pháp luật. Bởi:

Xét về bản chất:“nguyên nhân dẫn đến sạt lở là do việc khai thác của Công ty Than Hà Tu”. Theo đúng quy định tại Điều 119 Luật Xây dựng năm 2014, Công ty Than Hà Tu phải dừng thi công, vận hành, khai thác sử dụng công trình và thực hiện các biện pháp để bảo đảm an toàn cho người và tài sản. Công ty Than Hà Tu chỉ được thi công xây dựng hoặc tiếp tục vận hành, khai thác sử dụng khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết sự cố cho phép, đồng thời có trách nhiệm bồi thường thiệt hại và chịu chi phí có liên quan, bị xử lý vi phạm hành chính; cá nhân vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Xét về lý do thu hồi:Căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 3, khoản 1 Điều 12 Luật phòng, chống thiên tai năm 2013; điểm e khoản 1 Điều 65 Luật đất đai năm 2013, Nhà nước thu hồi đất sạt lở, vị trí nguy hiểm không thể ở, đe dọa tính mạng con người là đối với trường hợp “thiên tai” (không do con người gây ra). Tài liệu người khởi kiện hiện có, thể hiện: “nguyên nhân dẫn đến sạt lở là do việc khai thác của Công ty Than Hà Tu” (ngoài kết luận của cơ quan có thẩm quyền, Công ty Than Hà Tu đã xác nhận nội dung này bằng Công văn số 772/VHTC-ĐM, gửi UBND phường Hà Phong xác nhận về việc lập phương án hỗ trợ bồi thường, hỗ trợ 14 hộ dân bị ảnh hưởng sạt lở, sụt lún và đã thực hiện bồi thường).

Xét về phạm vi đất bị thu hồi:Cũng căn cứ quy định tại điểm e khoản 1 Điều 65 Luật đất đai năm 2013, đối tượng bị thu hồi do: “có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính mạng con người” chỉ là “đất ở” (gồm đất ở tại nông thôn, đất ở tại đô thị). Pháp luật đất đai không quy định về việc thu hồi các loại đất khác - đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp không phải là đất ở.

Như vậy, người khởi kiện cho rằng, UBND Thành phố Hạ Long quyết định thu hồi đất, cưỡng chế di dời đối với các hộ dân sinh sống tại Tổ 30, Khu 4A, phường Hà Phong vì lý do“có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính mạng con người”là không có cơ sở pháp lý.
Luật sư tư vấn pháp luật qua tổng đài (24/7) gọi: 1900 6198
Luật sư tư vấn pháp luật qua tổng đài (24/7) gọi: 1900 6198

Lý do “bảo vệ tính mạng con người và tài sản” chỉ là danh nghĩa. Nhưng thực tế, hộ ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh, cũng như các hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất, không bị nguy hiểm đến tính mạng; tài sản của người khởi kiện không những không được bảo vệ, mà còn bị thiệt hại nặng nề từ các quyết định thu hồi đất.Quá trình thu hồi đất, cưỡng chế di dời đối với các hộ dân sinh sống tại Tổ 30, Khu 4A, phường Hà Phong, có nhiều dấu hiệu rõ ràng về việc cơ quan chức năng không tuân thủ các quy định của pháp luật.Bởi đối chiếu với các quy định của pháp luật thì:

Một là, UBND thành phố Hạ Long ban hành quyết định thu hồi đất khi chưa thực hiện xác định mức độ sạt lở, sụt lún, ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai. Theo quy định tại theo điểm a khoản 2 Điều 65 Nghị định số 43/2014/NĐ-CP, điểm a khoản 5 Điều 13 Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT, trong quy trình thu hồi đất “có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính mạng con người”, phải có thủ tục xác định mức độ ô nhiễm môi trường, sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính mạng con người, đồng thời trong hồ sơ thu hồi đất phải có “Văn bản của cơ quan có thẩm quyền xác định mức độ ô nhiễm môi trường, sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính mạng con người”. Thế nhưng, các hồ sơ người khởi kiện đang có, không thể hiện các cơ quan chức năng đã thực hiện quy trình này.

Hai là, UBND thành phố Hạ Long cưỡng chế di dời các hộ dân trước khi đủ điều kiện được cưỡng chế di dời - đã thực hiện thu hồi đất ở trước khi hoàn thành xây dựng nhà ở hoặc cơ sở hạ tầng của khu tái định cư - là trái với quy định của điểm a khoản 5 Điều 71, khoản 3 Điều 85 Luật đất đai năm 2013; điểm c khoản 2 Điều 65 Nghị định số 43/2014/NĐ-CP.

Ba là, UBND phường Hà Phong lấy danh nghĩa “bảo vệ mặt bằng” (pháp luật đất đai không quy định) nhưng bản chất để thực hiện “giải phóng mặt bằng” đối với các hộ gia đình thu hồi đất. Pháp luật hiện hành không có quy định về việc “giải phóng mặt bằng” trong trường hợp quy định tại điểm e khoản 1 Điều 65 Luật đất đai năm 2013 (“có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính mạng con người”). UBND phường Hà Phong thông báo “bảo vệ mặt bằng” nhưng lại thực hiện “giải phóng mặt bằng” - gây thiệt hại lớn cho hộ ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh là vi phạm quy định tại khoản 1 Điều 12, Điều 45 Luật phòng, chống thiên tai, khoản 8 Điều 12, điểm b khoản 5 Điều 71, Điều 207 Luật đất đai năm 2013.

Như vậy, các cơ quan chức năng có thẩm quyền đã có nhiều sai phạm trong quá trình ban hành, thực hiện các quyết định thu hồi đất, cưỡng chế di dời đối với hộ ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh cũng như các hộ dân sinh sống tại Tổ 30, Khu 4A, phường Hà Phong. Việc thực hiện thu hồi đất, cưỡng chế di dời không tuân thủ đúng, đủ các quy định của pháp luật có liên quan, không minh bạch, gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Căn cứ khoản 1 Điều 115 Luật tố tụng hành chính và từ những căn cứ và lập luận pháp lý nêu trên, người khởi kiện đề nghị TAND tỉnh Quảng Ninh:

Thứ nhất, yêu cầu UBND thành phố Hạ Long hủy bỏ toàn bộ nội dung trái pháp luật Quyết định số 5853 ngày 11/7/2017 về việc điều chỉnh một phần nội dung tại quyết định số: 4211/QĐ-UBND ngày 04/11/2016 của UBND thành phố Hạ Long và Quyết định số 666/QĐCC-UBND ngày 09/8/2017 về việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế thu hồi đất của ông Vũ Bá Quang tổ 30, khu 4A, phường Hà Phong.

Thứ hai, yêu cầu UBND thành phố Hạ Long công khai xin lỗi, đền bù toàn bộ thiệt hại về tài sản, tổn thất về tinh thần cho hộ ông Vũ Bá Quang - bà Vũ Thị Thanh.