Bình Dương: Từ "bị hại" thành "bị án", có dấu hiệu án oan sai? (P3)

Bà Phạm Thị Liên, người có quyền lợi, nghĩa vụ có liên quan trong vụ án hình sự "cố ý gây thương tích", căn cứ Điều 371 BLTTHS, đã gửi đơn đề nghị Chánh án Tòa án nhân dân cấp cao tại TP HCM kháng nghị giám đốc thẩm Bản án số 75/2018/HS-PT ngày 01/08/2018 (Bình Dương).

Là đơn vị cung cấp dịch vụ pháp lý cho anh Nguyễn Văn Tú, sau khi nghiên cứu hồ sơ vụ án Công ty Luật TNHH Everest nêu một số căn cứ pháp lý cho đề nghị giám đốc thẩm đối với kết luận tại Bản án hình sự phúc thẩm số 75/2018/HS-PT ngày 01/08/2018, kết tội “Cố ý gây thương tích” và xử phạt 04 năm tù giam đối với anh Nguyễn Văn Tú.

Luật sư tư vấn pháp luật qua tổng đài (24/7) gọi: 1900 6198
Luật sư tư vấn pháp luật qua tổng đài (24/7) gọi: 1900 6198




Thứ nhất, dù đã qua nhiều lần xét xử (sơ thẩm, phúc thẩm hủy án, xét xử lại), nhưng những kết luận trong bản án số 75/2018/HS-PT không phù hợp với những tình tiết khách quan của vụ án.

Một là, hành vi của ông Hòng là hành vi trái pháp luật nghiêm trọng, có dấu hiệu của tội cố ý gây thương tích́ch. Tuy nhiên, bản án lại cho rằng chỉ là “vi phạm không nghiêm trọng”, “chưa đến mức nghiêm trọng” là hoàn toàn chủ quan, suy diễn.

Cụ thể, Bản án số 75/2018/HS-PT đã nhận định:

“Khoảng 20 giờ, ngày 20/4/2017, tại quán của gia đình bị cáo Tú (địa chỉ: Khu phố 1B, phường An Phú, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương), do bị hại Nguyễn Trọng Hòng đã có hành vi làm đổ mâm cơm đang ăn của gia đình bị cáo, ném cái tô vào vợ bị cáo là Phạm Thị Liên và đuổi đánh bà Liên...”.

“Hành vi trái pháp luật do bị hại thực hiện chưa đến mức nghiêm trọng, bị cáo hoàn toàn có thể lựa chọn xử sự khác, để ngăn cản hoặc biểu lộ cảm xúc”.

Căn cứ văn bản số 35/TLĐ-CQDT ngày 28/11/2017, với nội dung trả lời: “không đủ căn cứ xác định ông Nguyễn Trọng Hòng có hành vi làm hư hỏng tài sản của bà Liên bà bị cáo Tú. Do đó không có cơ sở xem xét kháng cáo của bà Liên”

Những nhận định trên của Hội đồng xét xử là hoàn toàn chủ quan, không phù hợp với tình tiết khách quan vụ án, cụ thể:

Hành vi của người bị hại (ông Hòng) cần xác định là “hành vi trái pháp luật nghiêm trọng”, có dấu hiệu của tội cố ý gây thương tích do:

Ông Hòng liên tục uy hiếp gây ức chế về tinh thần cho người khác, đã “sử dụng hung khí nguy hiểm” (mũ bảo hiểm, tô sành lớn) để tấn công chị Liên, anh Tú và cháu Chiến. Việc chị Liên không bị thương tích là do may mắn, nằm ngoài ý chí của ông Hòng.

Hành vi của Ông Hòng đã xâm phạm tài sản, sức khỏe người khác “có tính chất côn đồ”. Xuất phát từ nghi ngờ không có căn cứ về việc anh Tú cân thiếu hàng (đã trình bày ở trên). Sau đó, trong suốt quãng thời gian từ 19h30 đến 20h00 ngày 14/06/2015, ông Hòng liên tục có hành động ngang ngược, thô bạo: lấy mũ bảo hiểm đập mạnh nhiều lần xuống bàn, làm đổ mâm cơm, lấy ghế nhựa đánh vào mặt chị Liên, ném tô sành vào người chị Liên, đá cháu Chiến, đập phá tài sản làm hư hỏng 01 xe máy và 02 chiếc máy khâu”.

Hành vi trên của ông Hòng là hành vi trái pháp luật nghiêm trọng, đã xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của chị Liên, cháu Chiến (người thân thích của anh Tú), có dấu hiệu của tội cố ý gây thương tích (có tính chất côn đồ, sử dụng hung khí nguy hiểm).

Chúng tôi nhận định như trên là căn cứ vào hướng dẫn tại Công văn số 38 ngày 06/01/1976 và tại Hội nghị tổng kết công tác ngành Tòa án năm 1995 giải thích về tình tiết: “có tính chất côn đồ” là hành động của những tên coi thường pháp luật, luôn luôn phá rối trật tự trị an, sẵn sàng dùng vũ lực và thích (hay) dùng vũ lực để uy hiếp người khác phải khuất phục mình, vô cớ hoặc chỉ vì một chuyện cớ nhỏ nhặt là đâm chém, thậm chí giết người. Hành động của chúng thường là xâm phạm sức khoẻ, tính mạng, danh dự người khác, gây gổ hành hung người khác một cách vô cớ hoặc vì một duyên cớ nhỏ nhặt…”. Trong Tiếng Việt, “côn đồ” là “kẻ chuyên gây sự, hành hung, có những hành động ngang ngược, thô bạo”.

Ngoài ra, chúng tôi nhận thấy, nếu hành vi trái pháp luật trên của ông Hòng đủ dấu hiệu cấu thành tội “cố ý gây thương tích” thì hành vi chống trả lại một cách cần thiết để bảo vệ người thân thích (chị Liên, cháu Chiến) có thể xem xét là trường hợp phòng vệ chính xác hoặc do vượt quá giới hạn phòng vệng vệ chính đáng.

Hai là, Bản án kết luận bị cáo “chưa đến mức kích động mạnh về tinh thần”, là hoàn toàn mang tính chất chủ quan của người “cầm cân nảy mực”.

Cụ thể, tòa án nhận định: “Việc thực hiện hành vi phạm tội của bị cáo có một phần lỗi của bị hại khi bị hại có hành vi sai trái đối với bị cáo và vợ bị cáo nhưng chưa đến mức kích động mạnh về tinh thần, trong trường hợp này bị cáo còn có thể có cách xử sự khác”.
.
Bản án còn nhận định rằng: “trong trường hợp này bị cáo còn có thể có cách xử sự khác”, chính vì vậy anh Tú phải chịu trách nhiệm hình sự với tội: “cố ý gây thương tích”

Thế nhưng, diễn biến vụ án cho thấy, ông Hòng liên tục gây rối, hành xử côn đồ, dùng hung khí hành hung (nêu trên) trong khoảng thời gian khoảng 30 phút (từ khoảng 19h30 đến 20h00 ngày 14/06/2015), nhưng anh Tú vẫn không có hành động phản kháng, cố gắng chịu đựng, nhẹ nhàng giải thích. Nhưng chúng tôi khẳng định rằng, khả năng chịu đựng của con người có giới hạn, việc ông Hòng cầm mũ bảo hiểm đập vào bàn, hất đổ mâm cơm, đánh vợ và con trai, đập phá tài sản của anh Tú nhiều lần. Như nhận định của luật sư bào chữa cho anh Tú (ông Nguyễn Văn Viện) phát biểu quan điểm tranh tụng: “Bị cáo đã cố kiềm chế, nhặt cơm bị hất đổ dưới đất tiếp tục ăn, đến khi bị hại dùng nón bảo hiểm đuổi đánh vợ bị cáo, bị cáo đã chạy theo để ngăn can... Diễn biến sự việc cho thấy bị cáo thực hiện hành vi phạm tội trong trạng thái vô thức, không kiểm soát được hành động trước hành vi trái pháp luật của bị hại”.

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định rõ: “Khi không đủ và không thể làm sáng tỏ căn cứ để buộc tội, kết tội theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định thì cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải kết luận người bị buộc tội không có tội” (Điều 13); “Trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Người bị buộc tội có quyền nhưng không buộc phải chứng minh là mình vô tội” (Điều 15).

Trường hợp này, cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh được anh Tú “chưa đến mức kích động mạnh về tinh thần”. Nếu có chứng cứ chứng minh, hoặc thể không chứng minh được anh Tú “chưa đến mức kích động mạnh về tinh thần” mà đưa ra kết luận là “chưa đến mức kích động mạnh về tinh thần” là gây bất lợi cho bị cáo, buộc tội bị cáo một tội danh mà bị cáo không phạm, trái với nguyên tắc suy đoán vô tội.

Tham khảo Nghị quyết 04/NQ-HDTP ngày 29/11/1986 của Hội đồng thẩm phán, quy định như sau: “để có thể xác định tinh thần của người phạm tội có bị kích động mạnh hay không và để phân biệt giữa “kích động” với “kích động mạnh”, cần xem xét một cách khác quan, toàn diện các mặt: thời gian, hoàn cảnh, địa điểm, diễn biến, nguyên nhân sâu xa và trực tiếp của sự việc; mối quan hệ giữa nạn nhân với người phạm tội, trình độ văn hóa, chính trị, tính tình, cá tính của mỗi bên: mức độ nghiêm trọng của hành vi trái pháp luật của nạn nhân, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân với tình trạng tinh thần bị kích động mạnha người phạm tội”.

Xét cả quá trình phát triển của sự việc, trạng thái tâm lý của anh Tú đã không hoàn toàn tự chủ, tự kiềm chế hành vi của bản thân do sự tác động bởi hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của ông Hòng (như đã phân tích trên). Do vậy, trong trường hợp này xuất phát nguyên nhân từ việc ông Hòng chửi bới, xúc phạm, đánh đập chị Liên, cháu Chiến, dẫn đến tinh thần của anh Tú bị đè nén, áp bức nặng đề, lặp đi lặp lại, phải được xác định bị kích động mạnh.

Thứ hai, bản án hình sự phúc thẩm số 75/2018/HS-PT đã vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng trong điều tra, truy tố, xét xử dẫn đến sai lầm nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ án.

Cơ quan tiến hành tố tụng đã tách rời hành vi “cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác” của ông Hòng, là một trong những cơ sở để kết luận, vi phạm của ông Hòng: “hành vi trái pháp luật nhưng chưa đến mức nghiêm trọng”, làm thay đổi hoàn toàn tội danh của anh Tú. Đáng lẽ, trong trường hợp này, Tòa án phải làm rõ hành vi trái pháp luật của ông Hòng (hành vi, hậu quả như thế nào?) để có ý nghĩa quan trọng trong việc định tội danh của anh Tú.

Tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, đã thể hiện rõ: ông Hòng đã đập mũ bảo hiểm vào bàn, làm đổ xe máy, đập phá máy khâu, nhưng quá trình tố tụng không làm rõ nếu ông Hòng có hành vi này thì mức độ hư hỏng là như thế nào, thiệt hại định giá là bao nhiêu?

Tại các tài liệu anh Tú và chị Liên cung cấp cho cơ quan tố tụng thể hiện: việc gia đình anh Tú, chị Liên phải sửa chữa, khắc phục đồ vật, tài sản bị hư hỏng là 5.220.000 đồng (năm triệu hai trăm hai mươi nghìn đồng), đã đủ cấu thành tội: “cố ý làm hư hỏng tài sản” theo quy định tại khoản 1 Điều 143 của Bộ luật Hình sự năm 1999, sửa đổi bổ sung năm 2009.

Tuy nhiên bản án số 75/2018/HS-PT chỉ nhận định “ông Hòng làm đổ mâm cơm”, “ném cái tô”, là bỏ qua những chứng cứ khác (ghế nhựa, xe máy, máy khâu…) làm thay đổi bản chất vụ án.

Đồng thời, Bản án cũng chỉ căn cứ vào Công văn số 35/TLĐ-CQĐT ngày 28/11/2017 để xem xét về hành vi làm hư hỏng tài sản của ông Hòng là chưa đủ căn cứ, chủ quan trong quá trình nhận định bản án. Đáng lẽ, trường hợp này Tòa án phải yêu cầu thực hiện việc giám định tài sản để xem xét thiệt hại ông Hòng đã gây ra.

Thứ ba, bản án hình sự thẩm số 75/2018/HS-PT ngày 01/08/2018 kết án Nguyễn Văn Tú tội danh “cố ý gây thương tích” là áp dụng sai pháp luật.

Bản án hình sự phúc thẩm số 75/2018/HS-PT kết luận: “bị hại thực hiện hành vi có lỗi, tinh thần bị cáo bị kích động nhưng không phải trường hợp bị kích động mạnh...”, “hành vi trái pháp luật do bị hại thực hiện chưa đến mức nghiêm trọng...” là nhận định không có căn cứ.

Như đã trình bày ở phần trên, cơ quan tiến hành tố tụng đã “bỏ qua”, không xem xét hành vi “cố ý làm hư hỏng tài sản” (tội phạm quy định tại Điều 143 Bộ luật hình sự năm 1999, Điều 178 Bộ luật Hình sự năm 2015) của ông Hòng trong tổng thể vụ án đã dẫn đến việc xác định sai lệch bản chất vụ án xảy ra ngày 14/06/2015.

Đồng thời, ông Hòng đã cùng một lúc thực hiện nhiều hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng là “cố ý gây thương tích” đối với chị Phạm Thị Liên và cháu Nguyễn Văn Chiến (con trai chị Liên và anh Tú) trong khi chị Liên, cháu Chiến (trẻ vị thành niên) không có bất cứ mâu thuẫn nào với ông Hòng; “Cố ý hủy hoại tài sản” của gia đình anh Tú, chị Liên

Chúng tôi cho rằng, trong vụ án này, yếu tố “bị kích động mạnh” áp dụng tình tiết định tội theo Điều 105 Bộ luật Hình sự năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009, Điều 135 Bộ luật hình sự năm 2015 mới phù hợp, bởi trong diễn biến của sự việc ông Hòng đã có hành vi trái pháp luật nghiêm trọng đối với người thân của anh Tú là chị Liên (vợ anh Tú) và cháu Chiến (con trai anh Tú)

Hành vi trái pháp luật nghiêm trọng liên tục trong khoảng thời gian dài của ông Hòng đã dồn anh Tú đến đường cùng, mặc dù hành vi của anh Tú là vượt quá giới hạn pháp luật cho phép, buộc phải có phản ứng phòng vệ, bảo vệ người thân là đạo lý bình thường của người chồng, người cha.